Kupować czy kupywać – jak jest poprawnie?

Jedyna poprawna forma to „kupować”. Wyraz „kupywać” nie występuje w słownikach poprawnej polszczyzny i jest uznawany za błąd językowy. Zapraszam do lektury, jeśli chcesz poznać źródło tego problemu i poprawne wzorce odmiany.

Która forma jest poprawna?

W polszczyźnie ogólnej obowiązuje bezokolicznik kupować. Oznacza nabywanie czegoś za pieniądze, a w tekstach sportowych także pozyskiwanie zawodnika z innego klubu. W użyciu potocznym może opisywać akceptację czegoś lub sytuację, w której ktoś daje się oszukać.

Forma kupywać to błąd. Nie znajdziemy jej w Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego. Część osób sądzi, że jest naturalna, ponieważ inne podobne czasowniki niedokonane kończą się na -ywać. Ten wyraz jest jednak wyjątkiem.

Poprawny bezokolicznik to kupować. Forma kupywać nie występuje w słownikach poprawnej polszczyzny.

Skąd się bierze mylenie kupować i kupywać?

Problem bierze się z istnienia wyrazów pokrewnych, takich jak zakupywać, odkupywać, wykupywać, dokupywać, skupywać, przekupywać czy podkupywać. Wszystkie zawierają cząstkę -yw-, dlatego wiele osób oczekuje, że od czasownika kupić powstanie kupywać. Tymczasem forma podstawowa zachowuje przyrostek -ować.

Już w 1938 roku Stanisław Szober w Słowniku poprawnej polszczyzny przestrzegał przed tym błędem. Wskazał parę kupić – kupować, ale jednocześnie poprawne postacie: zakupywać, odkupywać, wykupywać. Zasada ta obowiązuje do dziś.

Już w 1938 roku Stanisław Szober ostrzegał: kupić – kupować, ale zakupywać, odkupywać, wykupywać.

Błędna analogia do czasowników z przedrostkami

Analogia do form przedrostkowych bywa myląca. Od dokupić tworzy się dokupywać, od skupić – skupywać, a od przekupić – przekupywać. Dlatego kupywać wydaje się logiczne, mimo że ogólnopolska norma przewiduje wyłącznie kupować.

W 1973 roku Słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Witolda Doroszewskiego dopuścił pary dokupywać albo dokupować oraz skupywać albo skupować. Te drugie uznano za wzorowane na czasowniku kupować, ale miały charakter potoczny.

Wpływ gwar regionalnych

Błędna postać kupywać występuje również w gwarach, zwłaszcza na Mazowszu. Bywa słyszana w codziennych rozmowach, co zwiększa jej popularność. Nie zmienia to jednak faktu, że w normie ogólnej języka polskiego pozostaje niepoprawna.

Jak odmieniać czasownik kupować w czasie przeszłym?

Poprawne formy czasu przeszłego tworzy się od tematu kupowa-. Właśnie dlatego nie ma uzasadnienia dla postaci kupywałem ani kupywałam. Poniższa tabela zestawia wybrane formy poprawne z niepoprawnymi odpowiednikami:

Warto również zwrócić uwagę na formę kupowało dla rodzaju nijakiego oraz na drugą osobę liczby mnogiej kupowaliście. Błędne odpowiedniki z cząstką -yw- pojawiają się głównie w mowie potocznej, ale w tekstach pisanych należy je eliminować.

Jak zapamiętać poprawną formę?

Najprościej utrwalić sobie parę kupić – kupować. Pomocne bywa też tworzenie codziennych zdań, na przykład: Lubię kupować książki w antykwariacie albo Co tydzień kupujemy warzywa na targu.

W codziennej praktyce można wykorzystać kilka prostych sposobów:

• powtarzać na głos parę kupić – kupować,
• unikać form kupywałem, kupywałam i kupywaliśmy,
• zastępować błędne zdania poprawnymi konstrukcjami,
• sprawdzać wątpliwości w słowniku poprawnej polszczyzny,
• ćwiczyć odmianę czasu przeszłego podczas pisania wiadomości.

Co jeszcze warto wiedzieć o czasownikach pokrewnych?

W polszczyźnie funkcjonuje też wiele czasowników przedrostkowych, które mogą sprawiać podobne trudności. Część z nich ma oboczne formy zakończone na -ować, ale w starannej polszczyźnie lepiej wybierać warianty z -yw-.

Formy oboczne dokupować i skupować

Współczesne słowniki uznają za potoczne postacie dokupować i skupować. Preferowane pozostają formy dokupywać oraz skupywać. Analogicznie traktowane bywają odkupować, wykupować, zakupować, rozkupować, obkupować się i podkupować, choć normatywnie korzystniejsze są odpowiedniki z -yw-.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że te oboczne warianty nie zmieniają zasady dotyczącej czasownika podstawowego. Nawet jeśli ktoś powie dokupować, to poprawną formą podstawową pozostaje wyłącznie kupować.

Okupywać a okupować

Te dwa czasowniki mają odmienne znaczenia. Okupywać wiąże się z czasownikiem okupić, czyli przypłacić coś, osiągnąć coś znacznym kosztem – na przykład okupywać winy. Okupować pochodzi od rzeczownika okupacja i oznacza bezprawne zajmowanie jakiegoś miejsca, na przykład stoczni podczas strajku. W tych parach końcówek nie można dowolnie zamieniać.